• Z każdym miesiącem narastają emocje i podziały społeczne związane z pandemią Covid‑19.
• Czas oprzeć walkę z pandemią na dobrym prawie i rzetelnych badaniach naukowych.
• Poprawka Ordo Iuris „zbyt merytoryczna” dla parlamentarzystów. Sejmowa Komisja Zdrowia przyjęła projekt ustawy o weryfikacji szczepień przez pracodawców.
• Lewica chce obowiązku szczepień w Polsce. Opiniujemy projekt zakładający obowiązkowe szczepienia nawet dla osób z obiektywnymi przeciwwskazaniami medycznymi.
• Pomagamy Polakom odnaleźć się w niepewnym czasie pandemii. Ponad 1 000 interwencji prawników Ordo Iuris w związku z trwającą epidemią.
• Kolejna część obszernego raportu Ordo Iuris na temat skutków zwalczania Covid‑19. Tym razem prezentujemy zróżnicowane głosy lekarzy, immunologów, prawników i statystyków.
• Organizujemy interdyscyplinarne, merytoryczne debaty eksperckie na temat pandemii.
• Rozpocznijmy drogę powrotu do normalności. Wspólnie możemy stworzyć skuteczną strategię walki z Covid‑19.

Szanowna Pani,

w ubiegłym tygodniu Sejmowa Komisja Zdrowia pracowała nad projektem ustawy przewidującej umożliwienie pracodawcom sprawdzanie, czy pracownik jest zaszczepiony lub przebył zakażenie Covid-19. Teoretycznie projekt zakłada, że pracownicy mogą sami podjąć decyzję, czy chcą okazać pracodawcy wynik testu na obecność koronawirusa, zaświadczenie o przechorowaniu Covid-19 lub przyjęciu szczepienia. W praktyce rozwiązanie to może jednak prowadzić do rażących nadużyć. Nierefundowany test jest ważny tylko przez 48 godzin, a jego koszty ponosiłby pracodawca. W efekcie pracownicy byliby nieformalnie przymuszani do szczepienia lub zwalniani, bowiem koszty regularnego testowania przerastałyby i tak już obciążonych przedsiębiorców. Koszty społeczne oraz skala konfliktów zrodzonych w efekcie przyjęcia ustawy byłyby ogromne.

Kontrowersyjne założenia ustawy budzą wielkie emocje, o czym świadczy przebieg prac Komisji. Parlamentarzyści w trakcie prac nad projektem nazywali się wzajemnie „mordercami” i „gangsterami”. Ostatecznie Komisja pozytywnie zaopiniowała projekt ustawy, który powinien zostać teraz skierowany do drugiego czytania na posiedzeniu plenarnym Sejmu.

Przebieg prac nad ustawą pokazał jak bardzo potrzebne jest dzisiaj stanowisko oparte na merytorycznych argumentach i rzetelnych badaniach naukowych, a nie silnych emocjach. Dlatego przesłaliśmy posłom opinię prawną, w której podkreślaliśmy, że część jej przepisów może prowadzić do nieuzasadnionego różnicowania sytuacji prawnej obywateli. Mowa tu między innymi o proponowanych udogodnieniach dla przedsiębiorców zatrudniających osoby posiadające „uproszczony certyfikat COVID” i świadczących usługi na rzecz kontrahentów posiadających taki certyfikat. Byliby oni zwolnieni z obowiązujących aktualnie ograniczeń w prowadzeniu działalności gospodarczej, takich jak limit zajętych miejsc w lokalu, ograniczenia ilości osób obecnych w pomieszczeniach czy obowiązek zasłaniania ust i nosa. Wymienione rozwiązanie prowadziłoby do wypaczenia rynkowej konkurencji poprzez faworyzowanie części przedsiębiorców.

W analizie podkreślaliśmy też, że projekt może naruszać przepisy unijnego rozporządzenia o ochronie danych osobowych. Przedsiębiorca dokonujący weryfikacji „uproszczonego paszportu COVID” uzyskiwałby status administratora danych osobowych. Oznacza to, że musiałby nie tylko podać klientowi cel i podstawę prawną przetwarzania danych, komplet danych w zakresie swojej tożsamości, danych kontaktowych czy danych inspektora danych osobowych, ale też wiązałoby się to z koniecznością ochrony danych przed nieuprawnionym dostępem osób trzecich, co zapewne byłoby w praktyce ignorowane w przypadku publicznej weryfikacji statusu zdrowotnego w miejscach takich jak choćby restauracje, kina czy teatry.

W przekazanej posłom opinii zwracaliśmy uwagę na to, że ustawa zawiera liczne luki, których skutkiem mogą być konflikty i nadużycia. Ustawa nie precyzuje dopuszczalnych metod egzekwowania obowiązku poddania się szczepieniu, nie rozstrzyga też, jakie konsekwencje spotkałyby obywatela odmawiającego zaszczepienia i kto miałby ponieść odpowiedzialność za ewentualne roszczenia pracownika z tytułu niepożądanych odczynów poszczepiennych.

Nasze starania okazały się skuteczne. Komisja wykreśliła z ustawy przepis o obowiązku szczepień, powołując się na to, że „jest on skonsumowany w rozporządzeniu Ministerstwa Zdrowia”, zgodnie z którym osoby wykonujące zawód medyczny, farmaceuci i studenci medycyny do 1 marca muszą zaszczepić się w pełni przeciw Covid-19. Rozporządzenie jest jednak aktem niższej rangi niż ustawa, dzięki czemu dużo łatwiej będzie pracownikom służby zdrowia dochodzić sprawiedliwości w ewentualnych postępowaniach sądowych przeciwko pracodawcy. W sytuacjach nieuzasadnionego dyskryminowania czy zwalniania niezaszczepionych pracowników Instytut Ordo Iuris będzie udzielał nieodpłatnej pomocy prawnej – także w postępowaniach sądowych.

Dobrze napisane prawo zaowocuje minimalizacją konfliktów i ochroną naszych praw.

W analizie projektu wskazaliśmy na nieprecyzyjne i mogące wprowadzać w błąd fragmenty uzasadnienia. Mowa tu między innymi o stwierdzeniach sugerujących, że szczepienia ograniczają transmisję wirusa, co nie zostało jak dotąd jednoznacznie potwierdzone w badaniach naukowych, a nawet Prezes Pfizera publicznie negował takie działanie szczepionek. Akcentowany w motywach projektu Lewicy wysoki stopień „wyszczepienia” społeczeństwa nie przekłada się na spadek liczby zachorowań, a co za tym idzie „powrót do normalności”, który miał stać się osiągalny dzięki szczepieniom. Przykładem może być Holandia, gdzie – jak podała agencja Reuters – pomimo tego, że poziom pełnego „wyszczepienia” dorosłej populacji w połowie grudnia 2021 r. wyniósł ponad 85%, po raz kolejny wprowadzono „twardy” lockdown z powodu znacznego wzrostu zakażeń.

W analizie podkreślamy też, że nie należy wprowadzać powszechnego obowiązku przyjmowania szczepionek dopuszczonych do obrotu zgodnie z procedurą dopuszczenia warunkowego. Nadal trwają badania, które mogłyby wykazać korzyści ze stosowania preparatów. Z oficjalnych informacji dostępnych na stronie Europejskiej Agencji Leków wynika, że również kwestie bezpieczeństwa stosowania szczepionek są nadal przedmiotem badania.

Zgłoszenia najczęściej dotyczą legalności nałożonej kwarantanny, w tym przede wszystkim na nauczycieli i uczniów, nakazu zakrywania ust i nosa oraz obowiązkowych szczepień ochronnych dla pracowników służby zdrowia oraz studentów kierunków medycznych. Zapytania dotyczyły również zapowiedzi Ministerstwa Zdrowia dotyczących wprowadzenia obowiązku szczepień dla służb mundurowych i nauczycieli.

Zgłaszające się do nas osoby pisały też między innymi o zorganizowaniu wigilii tylko dla zaszczepionych pracowników, zwolnieniu z pracy za brak szczepienia i zgody na regularne testowanie, niewpuszczaniu niezaszczepionych rodziców na oddział szpitalny, na którym przebywało ich dziecko, niewpuszczeniu niezaszczepionego ojca na porodówkę, gdzie urodziło się jego dziecko czy wymuszaniu szczepień lub testów na piłkarzach i członkach sztabu szkoleniowego drużyn występujących w najwyższych klasach rozgrywkowych polskich lig piłkarskich. Do dziś każdego dnia na skrzynkę Instytutu trafia kilkanaście podobnych wiadomości. W każdym przypadku odpowiadamy analizą prawną konkretnej sytuacji.

W jednej ze szkół dyrektor nie chciał wpuścić ucznia bez maseczki do budynku placówki, chociaż przepisy nie wprowadzały takiego obowiązku. W jednym z przedszkoli dyrekcja wyprosiła z budynku babcię jednego z dzieci, która nie nosiła maseczki z uwagi na potwierdzone w zaświadczeniu lekarskim przeciwskazania medyczne. Przesyłane analizy dotyczyły też nakazu noszenia maseczki przez księdza celebrującego Mszę świętą, mandatów za brak maseczki czy odmowy udzielenia świadczenia medycznego w związku z brakiem maseczki. We wszystkich tego rodzaju sprawach eksperci Instytutu interweniują w miejscu nieuzasadnionej dyskryminacji, doprowadzając do zmiany przyjętej praktyki na zgodną z obowiązującym prawem.

Pomoc prawników Ordo Iuris przyczyniła się do niezwykle głośnej medialnie sprawy zwolnienia z aresztu kobiety, która spędziła w nim prawie 5 miesięcy za to, że wyszła z domu podczas izolacji, aby zakupić niezbędne produkty żywnościowe i leki dla niepełnosprawnego męża.

Interweniowaliśmy w sprawie uchwały Rady Miejskiej Wałbrzycha, w której radni zobowiązali mieszkańców do zaszczepienia się przeciw Covid-19. Nasza analiza, wykazująca, że rada gminy nie posiada kompetencji w kwestii regulacji szczepień obowiązkowych, trafiła do wojewody dolnośląskiego, który podzielił nasze stanowisko i stwierdził nieważność uchwały.

Regularnie reagujemy też na ograniczenia w dostępie do kapelanów w placówkach medycznych w całej Polsce. W wielu wypadkach nasze działania zakończyły się zmianą decyzji placówek. Dyrekcje szpitali w całej Polsce, diecezjalni duszpasterze służby zdrowia oraz zainteresowani kapelani otrzymali też obszerny poradnik Ordo Iuris dotyczący praw kapelanów szpitalnych. Po przesłanym przez prawników Ordo Iuris piśmie przedsądowym, swoje procedury zmienił szpital, którego władze odmawiały niezaszczepionym rodzicom kontaktu ze swoim ciężko chorym dzieckiem.

Aby zbiorowo odpowiedzieć na wątpliwości prawne dotyczące wprowadzanych obostrzeń, od samego początku wydawaliśmy kilkukrotnie aktualizowane poradniki prawne, memoranda, stanowiska i analizy prawne. Z uwagi na liczne pytania i prośby kierowane do Instytutu przygotowaliśmy między innymi analizę dotyczącą uprawnień dyrektora i praw uczniów w dobie pandemii, legalności nakładania kwarantanny oraz tego, w jaki sposób decyzja o nałożeniu kwarantanny musi być dostarczona, aby była wiążąca.

Dlatego prawnicy i analitycy Ordo Iuris, we współpracy z ekspertami z dziedziny medycyny, ekonomii czy socjologii przygotowują obszerną monografię naukową szczegółowo analizującą prawne, gospodarcze i społeczno-zdrowotne skutki wdrożenia reżimu sanitarnego w celu zwalczania pandemii Covid-19. Uwzględniając szerokie spectrum poglądów, chcemy przygotować kompendium rzetelnej wiedzy naukowej na ten temat. Powstanie monografii poprzedza przygotowanie trzyczęściowego raportu. Pierwszą część raportu, dotyczącą prawnych aspektów wprowadzanych obostrzeń, opublikowaliśmy pod koniec ubiegłego roku. W zeszłym tygodniu swoją premierę miała natomiast część społeczno-zdrowotna.

W przygotowanej we współpracy z ekspertami z dziedziny medycyny publikacji wskazujemy między innymi na to, że zmiany w funkcjonowaniu opieki zdrowotnej spowodowały globalny kryzys w onkologii. W Stanach Zjednoczonych w kwietniu 2020 obserwowano spadek rozpoznawalności raka piersi (o 47,7%), raka prostaty (o 49,1%), czerniaka (o 51,8%), a wizyty screeningowe dedykowane wykrywaniu raka piersi zostały zredukowane o 89,2% (czyli 10-krotnie!). W Polsce obserwowaliśmy natomiast znaczny spadek liczby hospitalizacji – z ok. 8,3 mln w czasie przed kryzysem do niespełna 5,5 mln, co oznacza, że jeden na trzech potencjalnych pacjentów nie został do szpitala przyjęty. Dotyczyło to także chorób układu krążenia, które należą do głównych przyczyn zgonów w Polsce.

Autorzy raportu przeanalizowali również wpływ izolacji związanej z pandemią Covid-19 na zdrowie psychiczne, przytaczając między innymi badanie naukowców z Izraela, którzy wykazali, że liczba połączeń z telefonem interwencyjnym dla osób z myślami samobójczymi istotnie wzrosła w trakcie lockdownu, a po zakończeniu izolacji odnotowano ich wyraźny spadek. Według raportu Departamentu Edukacji USA okres pandemii zaostrzył też trwający od lat kryzys zdrowia psychicznego u dzieci i młodzieży. Między marcem a czerwcem 2020 roku aż 25% rodziców zgłaszało pogorszenie zdrowia psychicznego dzieci.

W raporcie poddaliśmy szczegółowej analizie zasadność wprowadzania przymusu szczepień. Immunolog dr Piotr Witczak podkreślał, że szczepionki domięśniowe wywołują ogólnoustrojową odporność komórkową i humoralną, ale w kontekście wirusów układu oddechowego, takich jak SARS-CoV-2, to może nie być wystarczające do zapobiegania transmisji wirusa, dla którego głównymi wrotami do organizmu są nos i górne drogi oddechowe. Współautor raportu zwrócił uwagę na to, że być może w tej sytuacji bardziej skuteczne byłyby szczepionki donosowe, które wzmacniają odporność w rejonach błony śluzowej, a zwłaszcza w jamie nosowej. Ekspert podkreślał jednocześnie, że warunkowe, a nawet bezwarunkowe, dopuszczenie szczepionek przeciwko Covid-19 do masowego stosowania nie musi oznaczać jej bezpieczeństwa, przywołując przykłady technologii, które przeszły standardowy cykl badań klinicznych, a później zostały wycofane z rynku ze względu na poważne skutki uboczne, w tym śmiertelne.

Ostatni rozdział raportu dotyczył natomiast aspektów etycznych produkcji szczepionek. Spośród dostępnych obecnie na polskim rynku preparatów, każdy ma bowiem udokumentowane powiązania z liniami komórkowymi pochodzącymi od dzieci uśmierconych w wyniku aborcji.

Co ważne, pomimo istotnych różnic w ocenach pomiędzy autorami, udało się osiągnąć pewien poziom zgodności ocen, który niewątpliwie może być podstawą rzetelnych decyzji władz publicznych.

W ubiegłym miesiącu odbyła się natomiast debata, będąca zapowiedzią i wstępem do ekonomiczno-gospodarczej części raportu, w trakcie której głos zabrała Gabriela Szewczuk z Centrum Prawa Medycznego i Bioetyki Ordo Iuris oraz były wiceminister finansów, a obecnie doradca prezesa Narodowego Banku Polskiego dr Cezary Mech. Gabriela Szewczuk podkreślała, że wprowadzane obostrzenia miały negatywny wpływ nie tylko na branże bezpośrednio dotknięte ograniczeniami w prowadzeniu działalności gospodarczej, takie jak turystyka, hotelarstwo, gastronomia i rozrywka. Rzeczywisty wpływ pandemii na polską gospodarkę jest dużo szerszy, ponieważ pandemiczne ograniczenia wiążą się z całkowitą zmianą stylu życia i nawyków konsumpcyjnych społeczeństwa. Przykładem może być tu chociażby to, że zdalna praca i nauka prowadzi do zmniejszenia popytu na takie produkty jak odzież czy obuwie. Z kolei dr Cezary Mech zwrócił uwagę na to, że głównym kosztem gospodarczym pandemii jest to, że ludzie chorują i przedwcześnie umierają, hamując tym samym automatycznie rozwój polskiej gospodarki. Ekonomista podkreślił, że nawet kompletny zanik aktywności gospodarczej na kilka miesięcy jest bardziej opłacalny niż wieloletnie funkcjonowanie z koronawirusem.

W pierwszej połowie lutego opublikujemy trzecią część raportu, dotyczącą ekonomicznych skutków walki z pandemią koronawirusa. Na przygotowanie publikacji potrzebujemy jeszcze co najmniej 20 000 zł. Kolejne 10 000 zł będziemy musieli przeznaczyć na jego promocję, w ramach której zorganizujemy – podobnie jak w przypadku części medycznej raportu – debatę ekspertów. Cały czas zgłaszają się też do nas kolejni naukowcy, którzy chcą skorzystać z wolności prezentowania swoich badań naukowych, w przygotowywanej przez nas monografii. Dlatego jeszcze w marcu chcemy zaprezentować poszerzoną wersję każdej z trzech części publikacji, organizując przy okazji dużą debatę ekspercką na tematy prawnicze, ekonomiczne i zdrowotne. Na ten cel będziemy potrzebować łącznie co najmniej 15 000 zł.

Nasi prawnicy nadal będą też monitorować i brać udział w pracach legislacyjnych wszystkich projektów ustaw, które mogą ograniczyć swobody obywatelskie w związku z pandemią. Każda analiza projektowanej ustawy to koszt nie mniejszy niż 4 000 zł. Co najmniej 6 000 zł musimy natomiast przeznaczyć każdego miesiąca na pomoc osobom zgłaszającym się do Instytutu z wątpliwościami prawnymi dotyczącymi obecnego stanu prawnego.

Wszystkie nasze działania będą możliwe tylko dzięki wsparciu naszych Przyjaciół i Darczyńców. Dlatego bardzo Panią proszę o wsparcie Instytutu kwotą 30 zł, 50 zł, 100 zł lub dowolną inną, dzięki której będziemy mogli kontynuować naszą walkę o mądre, proporcjonalne i skuteczne prawo w zakresie przeciwdziałania pandemii.